TAŞKÖPRÜLÜZÂDE’DE DOĞRULUĞUN ZEMİNİ OLARAK NEFSÜ’L-EMR
NAFS AL-AMR AS THE GROUND OF TRUTH İN TAŞKÖPRÜLÜZÂDE
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21878860Anahtar Kelimeler:
Taşköprülüzâde, nefsü’l-emr, doğruluk, mutâbakatÖzet
Bu makalede Taşköprülüzâde Ahmed Efendi’nin (ö.968/1561) doğruluk kriteri incelenmektedir. Hâricî karşılığı bulunmayan önermeler, ma’dûm hakkındaki hükümleri itibarî kavramlar arasındaki nispet ve olumsuz önermeler Taşköprülüzâde’nin mutâbakat teorisi ve nefsü’l-emrin bir doğruluk zemini olarak konumlanması bağlamında ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı, Taşköprülüzâde’de doğruluğun dayandığı mutâbakat ilişkisinin hangi zeminde kurulduğunu ortaya koymaktır. Makalenin temel savı Taşköprülüzâde’nin doğruluğu tek bir mutâbakat ilkesine dayandırdığı ancak bu uygunluk şartının önermenin terimlerinin varlık tarzına göre belirlediğidir. Bu doğrultuda farklı önerme türleri üzerinden incelenen üç aşamalı yapının üste ilkesi nefsü’l-emr olarak ortaya çıkmaktadır. Çalışmada nefsü’l-emr hükümlerinin doğruluğunun kendisine dayandırıldığı nesnel bir ölçüt düzeni olarak değerlendirilmiştir. Böylece nefsü’l-emrin yalnızca belirli bir önerme türünün doğruluk koşulunu açıklayan bir kavram olmadığı, Taşköprülüzâde’nin doğruluk anlayışında farklı hüküm türlerini kapsayan daha üst bir doğruluk zemini teşkil ettiği ileri sürülmektedir.
Referanslar
Aktaş. (2014). Kemlpaşazâde’nin Zihnî Varlık Risâlesi: Tahkik ve değerlendirme [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
Alper, H. (2013). Yokluk nedir? Seyfeddin el-Âmidî’de ma‘dûm kavramı üzerine bir inceleme. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 28, 33-58.
Alper, Ö. M. (Ed.). (2018). Varlık ve zihin. Klasik Yayınları.
Ali et-Tûsî, A. (1980). Tehâfütü’l-felâsife (R. Saâde, Nşr.). Beyrut.
Arıduru, Ş. (2008). Klasik mantıkta önermeler [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
Cevizci, A. (2005). Paradigma felsefe sözlüğü. Paradigma Yayınları.
Cürcânî: Ş. (t.y.). Şerhu’l-Mevâkıf. Matbaa-i Âmire.
Derin, N. (2016). Kemalpaşazâde ve Taşköprîzâde risaleleri bağlamında İslâm düşüncesinde zihnî varlık problemi. İlahiyat Yayınları.
Derin, N. (2016.). Taşköprülüzâde’ye göre doğruluk kriteri. Uluslararası Taşköprülüzâde Sempozyumu Bildirileri. Medeniyet Üniversitesi.
Devvânî, C. (2014). Şerhu Risâleti isbâti’l-akli’l-mücerred. İçinde T. A. Niya (Thk.), Risâle isbâti akli’l-mücerred: Nasîrüddin Tûsî ve şurûh. Miras Mektup Yayınları.
Duran, R. (1992). Nefsü’l-emr risaleleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Araştırma Dergisi, 97-106.
Fazlıoğlu, İ. (2021). Derin yapı: İslam-Türk felsefe-bilim tarihinin kavram çerçevesi. Ketebe Yayınları.
Gelenbevî, İ.B.M. (1846). [Er-Risâle]. İçinde Resâilü’l-İmtihân. Matbaa-i Âmire.
Hillî, A. (1988). Keşfü’l-murâd fî şerhi tecrîdi’l-i‘tikād. Beyrut: el-Müessesetü’l-Âlemî li’l-Matbûât.
İbn Sînâ. (2006). Yorum üzerine (Ö. Türker, Çev.). Litera Yayınları.
İbnü’l-Manzûr. (t.y.). Lisânü’l-Arab. Dârü’l-Maârif.
Kaş, M. (2014). Mustafa Şevket Efendi’nin risâlesi ışığında zihin, hâric ve nefsü’l-emr kavramlarının analizi. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi (İMAD), 1(1), 58-87.
Kuşcu, A. (1393). Şerhu’l-Cedîd ʿale’t-Tecrîd. İntişârât-ı Râid.
Semerkandî, Ş.M.B.E. (2014). Şerhu Kıstâsi’l-efkâr (N. Pehlivan, Thk. & Çev.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
Spiker, H. (2021). Things as they are: Nafs al-amr and the metaphysical foundations of objective truth. Tabah Research.
Taşköprülüzâde. (2009). Risâletü’ş-Şuhûdi’l-ʿAynî fî Mebâhisi’l-Vücûdi’z-Zihnî (M. Z. Kamil Cul, Haz.). Menşûrâtü’l-Cemel.
Taşköprülüzâde. (2017). Fethu emri’l-muğlâk fî mes’eleti’l-mechûli’l-mutlak. İçinde H. Kuşlu (Thk. & Çev.), Mantık risâleleri. İstanbul.
Taşköprülüzâde. (t.y.). Hâşiye alâ hâşiyeti Tesdîdi’l-kavâ’id [Yazma eser], vr. 90a.
Teftâzânî: (1429). Şerhu’l-Makâsıd (A. Umeyra, Thk.). Âlemü’l-Kütüb.
Tehânevî, M.A.B.A. (1996). Keşşâfü ıstılâhâti’l-fünûn ve’l-ulûm (R. el-Acem, Ed.). Mektebetü Lübnân.
Tûsî, A.A. (1980). Tehâfütü’l-felâsife (R. Saâde, Nşr.). Beyrut.
Tülüce, H.Â. (t.y.). Taşköprülüzâde’nin varlık ve bilgi anlayışı. İlahiyat Yayınları.
Yıldırım, Ö.A. (2012). İslam düşüncesindeki yoktan yaratma ve kıdem tartışmaları: Kelâmcılar ve İbn Sînâ merkezli bir inceleme. Kelâm Araştırmaları, 10(2), 251-274.
Yıldırım, Ö.A. (2013). Ma‘dûm ve mümkün: Mu‘tezile’nin ma‘dûm ve İbn Sînâ’nın mümkün kavramı üzerine değerlendirmeler. İslâm Araştırmaları Dergisi, 30, 81-107.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
