TRAVMATİK GÖRSEL DENEYİMİN NÖROESTETİK MODELİ, TRAVMA, EMPATİ VE VARSAYILAN AĞIN (DEFAULT MODE NETWORK) ROLÜ
THE NEUROAESTHETIC MODEL OF TRAUMATIC VISUAL EXPERIENCE: TRAUMA, EMPATHY AND THE ROLE OF THE DEFAULT MODE NETWORK (DMN)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21878933Anahtar Kelimeler:
Nöroestetik, varsayılan ağ (DMN), görsel sanatlar, travma, empati, estetik deneyim, kolektif bellekÖzet
Bu çalışma, nöroestetik, travma ve empati arasındaki ilişkiyi görsel sanatlar bağlamında disiplinlerarası bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırmanın amacı, nöroestetik, travma kuramı, empati araştırmaları ve görsel kültür literatüründen hareketle travmatik sanat eserlerinin izleyici tarafından nasıl algılandığını ve deneyimlendiğini açıklayan kuramsal bir çerçeve geliştirmektir. Çalışmada estetik deneyimin yalnızca görsel beğeniye dayalı bir süreç olmadığı; algısal, bilişsel, duygusal ve etik boyutların karşılıklı etkileşimiyle şekillendiği ileri sürülmektedir. Bu kapsamda nöroestetik alanındaki temel kuramsal yaklaşımlar değerlendirilmiş; travmatik görsel temsillerin estetik deneyim üzerindeki etkileri empati ve travma kuramı çerçevesinde tartışılmıştır. Ayrıca kompozisyon, figür kullanımı, renk, mekânsal kurgu ve görsel belirsizlik gibi estetik öğelerin empatik katılım üzerindeki rolü ele alınmıştır. Literatürün disiplinlerarası sentezinden hareketle, travmatik sanat eserlerinin estetik deneyimini açıklamaya yönelik Travmatik Görsel Deneyimin Nöroestetik Modeli (Neuroaesthetic Model of Traumatic Visual Experience-NMTVE) önerilmiştir. Model; görsel algı, bilişsel işleme, empatik aktivasyon, estetik değerlendirme ve etik farkındalık olmak üzere birbiriyle etkileşim hâlindeki beş temel bileşenden oluşmaktadır. Çalışma, nöroestetik yaklaşımını travma ve empati araştırmalarıyla bütünleştirerek görsel sanatlar literatürüne kuramsal bir katkı sunmaktadır. Ayrıca önerilen modelin, gelecekte göz izleme, EEG ve fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) gibi yöntemlerle gerçekleştirilecek deneysel araştırmalar için kavramsal bir temel oluşturabileceği düşünülmektedir.
Referanslar
Antmen, A. (Ed.). (2008). Sanat/cinsiyet: Sanat tarihi ve feminist eleştiri (Çev. Soğancılar, E. ve Antmen, A.). İletişim Yayınları.
Antmen, A. (2021). 20. yüzyıl Batı sanatında akımlar. Sel Yayıncılık.
Assmann, A. (2011). Cultural memory and Western civilization. Cambridge University Press.
Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization. Cambridge University Press.
Başak, R. (2024). Sanat ve estetik kuramlar (3. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Bennett, J. (2005). Empathic vision: Affect, trauma, and contemporary art. Stanford University Press.
Berger, J. (1972). Ways of seeing. Penguin Books.
Caruth, C. (1996). Unclaimed experience: Trauma, narrative, and history. Johns Hopkins University Press.
Chatterjee, A. (2014). The aesthetic brain: How we evolved to desire beauty and enjoy art. Oxford University Press.
Chatterjee, A., & Vartanian, O. (2016). Neuroscience of aesthetics. Annals of the New York Academy of Sciences, 1369(1), 172-194. https://doi.org/10.1111/nyas.13035
Cupchik, G.C. (2002). The evolution of psychical distance as an aesthetic concept. Culture & Psychology, 8(2), 155-187. https://doi.org/10.1177/1354067X02008002438
Çakıroğlu, E. (2023). Görsel kültürle ilişkisi bağlamında sanat eserleri üzerine yapılan parodilere bakış. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 12(105), 561-567. https://doi.org/10.7816/idil-12-105-01
Decety, J. (2010). The neurodevelopment of empathy in humans. Developmental Neuroscience, 32(4), 257-267. https://doi.org/10.1159/000317771
Decety, J., & Jackson, P.L. (2004). The functional architecture of human empathy. Behavioral and Cognitive Neuroscience Reviews, 3(2), 71-100. https://doi.org/10.1177/1534582304267187
Didi-Huberman, G. (2008). Images in spite of all: Four photographs from Auschwitz. University of Chicago Press.
Erzen, J.N. (2016). Çoğul estetik (3. Baskı). Metis Yayınları.
Freedberg, D., & Gallese, V. (2007). Motion, emotion and empathy in esthetic experience. Trends in Cognitive Sciences, 11(5), 197-203. https://doi.org/10.1016/j.tics.2007.02.003
Gallese, V. (2003). The roots of empathy: The shared manifold hypothesis and the neural basis of intersubjectivity. Psychopathology, 36(4), 171-180. https://doi.org/10.1159/000072786
Gallese, V. (2005). Embodied simulation: From neurons to phenomenal experience. Phenomenology and the Cognitive Sciences, 4(1), 23-48.
Hajcak, G., MacNamara, A., & Olvet, D.M. (2010). Event-related potentials, emotion, and emotion regulation: An integrative review. Developmental Neuropsychology, 35(2), 129-155. https://doi.org/10.1080/87565640903526504
Herman, J. L. (1992). Trauma and recovery. Basic Books.
Hirsch, M. (2012). The generation of postmemory. Columbia University Press.
LaCapra, D. (2001). Writing history, writing trauma. Johns Hopkins University Press.
Leder, H., Belke, B., Oeberst, A., & Augustin, D. (2004). A model of aesthetic appreciation and aesthetic judgments. British Journal of Psychology, 95(4), 489-508.
LeDoux, J.E. (1996). The emotional brain: The mysterious underpinnings of emotional life. Simon & Schuster.
Nadal, M., & Pearce, M.T. (2011). The Copenhagen Neuroaesthetics Conference: Prospects and pitfalls for an emerging field. Brain and Cognition, 76(1), 172-183. https://doi.org/10.1016/j.bandc.2011.01.009
Phelps, E.A. (2006). Emotion and cognition: Insights from studies of the human amygdala. Annual Review of Psychology, 57, 27-53. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.56.091103.070234
Schupp, H.T., Flaisch, T., Stockburger, J., & Junghöfer, M. (2006). Emotion and attention: Event-related brain potential studies. Progress in Brain Research, 156, 31-51.
Shin, L.M., & Liberzon, I. (2010). The neurocircuitry of fear, stress, and anxiety disorders. Neuropsychopharmacology, 35(1), 169-191. https://doi.org/10.1038/npp.2009.83
Singer, T., & Lamm, C. (2009). The social neuroscience of empathy. Annals of the New York Academy of Sciences, 1156(1), 81-96. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.2009.04418.x
Sontag, S. (2003). Regarding the pain of others. Farrar, Straus and Giroux.
Susuz, M. ve Eliri, İ. (2017). Kamusal alanda sanat olgusu ve görsel kültür. Turkish Studies, 12(13), 531-546. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.11923
Tosmur, N. (2026). Sanatta estetik değer ve güzellik olgusuna kuramsal bir yaklaşım. ISPEC Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 10(1), 34-45. https://doi.org/10.5281/zenodo.19262499
Umiltà, M.A., Berchio, C., Sestito, M., Freedberg, D., & Gallese, V. (2012). Abstract art and cortical motor activation: An EEG study. Frontiers in Human Neuroscience, 6, 311. https://doi.org/10.3389/fnhum.2012.00311
van der Kolk, B.A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.
Vessel, E.A., Starr, G.G., & Rubin, N. (2012). The brain on art: Intense aesthetic experience activates the default mode network. Frontiers in Human Neuroscience, 6, 66. https://doi.org/10.3389/fnhum.2012.00066
Zeki, S. (1999). Inner vision: An exploration of art and the brain. Oxford University Press.
Zeki, S. (2001). Artistic creativity and the brain. Science, 293(5527), 51-52.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
